Ondernemerschap gaat gepaard met hoge stressniveaus, een hoge werkdruk en weinig vrije tijd. Toch krijgt niet iedere ondernemer een burn-out. Stress en burn-out zijn niet hetzelfde, en hoe je dat ervaart verschilt van persoon tot persoon. Zelf ga ik wel eens werken om te ontspannen. Zeker in periodes waarin ik slecht slaap, is het heerlijk om op te staan en wat werk te doen. Werk is dan voor mij geen bron van stress, maar van ontspanning.
Stress of burn-out?
Er is sprake van stress als er een onbalans zit tussen wat de omgeving van je vraagt en wat jij aankunt. Een burn-out is iets anders, en gaat verder. De meest gebruikte definitie komt van onderzoeker Christina Maslach en bestaat uit drie kenmerken: extreme emotionele uitputting, innerlijk afstand nemen van je werk en de mensen eromheen, en het gevoel dat je steeds minder goed functioneert. Herken je dat bij jezelf? Dan is er meer aan de hand dan gewone werkstress.
Een burn-out ontstaat vaak als reactie op langdurige communicatie- en relatieproblemen op het werk. Ideeën die niet serieus worden genomen, klanten die tegenstrijdige opdrachten geven, of informatie die niet gedeeld wordt waardoor je te laat ontdekt dat een levering misloopt. Problemen die we allemaal kennen. Maar als ze blijven voortduren, neemt de kans op een burn-out toe.
Je merkt dat je in een burn-out zit als je extreem vermoeid bent en de neiging hebt afstand te nemen van werk-gerelateerde contacten. Je wacht langer met het beantwoorden van mails, laat de telefoon rinkelen, of slaat een bijeenkomst bij een klant over. Mede door de vermoeidheid werk je ook steeds minder efficiënt: hetzelfde werk kost je meer tijd dan voorheen.
Gevolgen van een burn-out
Voor een ondernemer zijn de gevolgen groter dan voor een werknemer. Een werknemer kan zich ziekmelden en herstellen zonder inkomensverlies. Als ondernemer heb je geen inkomen als je niet werkt, loop je kans klanten kwijt te raken en kan het in het ergste geval leiden tot een faillissement. Ik heb zelf ook wel eens een klant verloren doordat ik tijdelijk niet kon werken. Gelukkig geen grote klant. Maar het heeft me wel aan het denken gezet: wie kan mijn werk doen als ik dat zelf niet kan? Inmiddels heb ik een paar mensen achter de hand, en dat geeft rust.
Zes oorzaken van een burn-out
De oorzaken zijn voor iedereen anders, maar er zijn wel herkenbare patronen.
Rolconflict is er een van. Als de verwachtingen van je werk structureel botsen met je privéleven, wordt de stress chronisch. Een keertje een feestje van vrienden missen, omdat een klant je nodig heeft: dat is te doen. Maar als dit steeds opnieuw gebeurt, vreet het aan je.
Onduidelijkheid over wat er van je verwacht wordt, geeft ook stress. Klanten spreken niet altijd helder uit wat ze willen, of verwachten gaandeweg steeds meer. Ik heb moeten leren om actief om duidelijkheid te vragen, en om aan te geven wat ik nodig had om mijn werk goed te doen. Als ik dat niet deed, had ik stress en sliep ik slecht.
Wat ook veel stress heeft gegeven: te snel ja zeggen. Ik wilde behulpzaam zijn, en stelde te weinig voorwaarden. Inmiddels weet ik dat duidelijk zijn naar opdrachtgevers over wat wel en niet haalbaar is, uiteindelijk beter werkt voor iedereen. Deadlines blijken aan het einde vaak minder hard te zijn dan ze aan het begin leken. Maar dat weet je alleen als je tijdig met je opdrachtgever in gesprek gaat over waar je staat in het project.
Samenwerken met mensen die afspraken niet nakomen is een andere bron van stress, zeker als jij de einddeadline wél wilt halen. Ik heb geleerd dat vroeg communiceren daarin het verschil maakt, zowel naar samenwerkingspartners als naar de opdrachtgever.
Dan is er nog iets wat ik lange tijd heb onderschat: het belang van mensen om je verhaal kwijt te kunnen. In periodes dat ik alleen maar met klanten en leveranciers sprak, had ik niemand met wie ik kon sparren over het ondernemerschap zelf. Dat vreet meer dan je denkt. Werken vanuit een flex-kantoor, contact met mede-ondernemers heeft voor mij echt verschil gemaakt. Niet omdat ze mijn problemen oplosten, maar omdat ik mijn ei kwijt kon.
Tot slot een verrassende oorzaak: je werk heel erg leuk vinden. Wie gepassioneerd is over zijn werk, stelt minder snel grenzen en werkt door waar een ander stopt. De tank raakt dan langzamer leeg dan je denkt, maar hij raakt wel leeg. Een beetje minder enthousiasme kan dus beschermend werken.
Kans op burn-out verkleinen
Betekenisvol werk, werk dat bijdraagt aan iets groters dan jezelf, verkleint de kans op een burn-out. Ook mindfulness helpt: in het hier en nu blijven, in plaats van vooruit of achteruit te leven. En mentalizing, het inschatten waarom de ander doet wat hij doet, voorkomt dat je in een negatieve spiraal terechtkomt.
Merk je dat je jezelf herkent in dit verhaal? Dan is het verstandig om hulp te zoeken bij een coach die gespecialiseerd is in burn-out. Dat is een vak apart, en niet iets waar ik je bij begeleid. Wil je wel sparren over ondernemerschap, werkdruk of carrière-keuzes als ondernemer? Dat doe ik graag.
Foto van Pexels.
Blog gebaseerd op:
When the tank is empty: Reviewing burnout in entrepreneurship
Delladio, S., Caputo, A. (2025). When the tank is empty: Reviewing burnout in entrepreneurship, Journal of Small Business Management. 63:5. 2320-2356. DOI: 10.1080/00472778.2024.2431869
